İnsülin Duyarlılık Faktörü Nedir ve Nasıl Hesaplanır?

İnsülin duyarlılık faktörü (ISF) nedir, 1800 kuralıyla nasıl hesaplanır ve düzeltme dozu hesaplamak için nasıl kullanılır? Örneklerle açıklıyoruz.

İnsülin duyarlılık faktörü (İngilizce Insulin Sensitivity Factor, kısaca ISF ya da düzeltme faktörü), 1 ünite hızlı etkili insülinin kan şekerinizi yaklaşık ne kadar düşürdüğünü gösteren kişisel bir sayıdır. Bu değeri bilmek, yüksek kan şekerini güvenli bir şekilde düzeltmenin temelidir. Özellikle bazal-bolus insülin tedavisi veya insülin pompası kullanan tip 1 ve ileri tip 2 diyabetli kişiler için ISF, günlük kararların merkezinde yer alır.

İnsülin Duyarlılık Faktörü Ne İşe Yarar?

Kan şekeriniz hedefin üzerine çıktığında, onu güvenli aralığa geri getirmek için bir düzeltme dozu gerekir. ISF olmadan bu doz tahmin işine dönüşür; çok az insülin yüksekliği sürdürür, çok fazla insülin ise hipoglisemiye yol açabilir. ISF, ölçtüğünüz değer ile hedef değer arasındaki farkı kaç üniteye çevireceğinizi net biçimde söyler.

1800 ve 1500 Kuralı

ISF genellikle günlük toplam insülin dozunuza (Total Daily Dose, TDD) dayanır. TDD, bir günde aldığınız bazal ve bolus insülinin toplamıdır. Hızlı etkili analog insülinler (lispro, aspart, glulisin) için sık kullanılan formül 1800 kuralıdır: ISF = 1800 / TDD. Daha eski regüler (kısa etkili) insülinler için 1500 kuralı tercih edilir: ISF = 1500 / TDD. mmol/L birimiyle çalışıyorsanız 100 kuralı kullanılır: ISF = 100 / TDD.

• Günlük toplam dozu 40 ünite olan bir kişi için: 1800 / 40 = 45. Yani 1 ünite hızlı insülin kan şekerini yaklaşık 45 mg/dL (2,5 mmol/L) düşürür.
• Günlük toplam dozu 30 ünite olan bir kişi için: 1800 / 30 = 60. Yani 1 ünite yaklaşık 60 mg/dL (3,3 mmol/L) düşürür.
• Günlük toplam dozu 60 ünite olan bir kişi için: 1800 / 60 = 30. Yani 1 ünite yaklaşık 30 mg/dL (1,7 mmol/L) düşürür.

Düzeltme Dozu Nasıl Hesaplanır?

Düzeltme dozu şu formülle bulunur: (mevcut kan şekeri − hedef kan şekeri) / ISF. Örnek: Kan şekeriniz 250 mg/dL (13,9 mmol/L), hedefiniz 120 mg/dL (6,7 mmol/L) ve ISF değeriniz 45 ise; (250 − 120) / 45 = 130 / 45 ≈ 2,9 ünite düzeltme dozu gerekir. Ancak öğün öncesindeyseniz, öğün için hesapladığınız karbonhidrat bolusunu bu düzeltme dozuna eklemeniz gerekebilir.

ISF'yi Etkileyen Faktörler

İnsülin duyarlılığı sabit değildir; gün içinde ve kişiye göre değişir. 1800 kuralı yalnızca bir başlangıç noktasıdır ve gerçek değeriniz bundan farklı olabilir.

• Fiziksel aktivite duyarlılığı artırır; egzersiz sonrası aynı doz daha fazla düşürebilir.
• Sabah saatleri (şafak fenomeni) ve hastalık, insülin direncini artırarak ISF'yi düşürebilir.
• Stres, kortizol ve bazı ilaçlar (örneğin kortikosteroidler) duyarlılığı azaltır.
• Kilo değişimi, hormonal döngüler ve büyüme dönemleri ISF'yi zamanla değiştirir.

Güvenlik ve Doğrulama

ISF'niz kişiseldir ve mutlaka diyabet ekibinizle birlikte belirlenmeli, düzenli olarak gözden geçirilmelidir. Düzeltme dozlarını çok sık üst üste vermek insülin istiflenmesine (insulin stacking) ve tehlikeli hipoglisemiye yol açar; önceki dozun etkisi genellikle 3-4 saat sürer. Kan şekeri 70 mg/dL (3,9 mmol/L) altına düştüğünde düzeltme değil, hızlı karbonhidrat gerekir. Herhangi bir hesaplama, hekiminizin verdiği bireysel plana asla üstün değildir.

Verilerinizi Takip Etmenin Önemi

ISF'nizin doğru olup olmadığını anlamanın en iyi yolu, düzeltme sonrası kan şekerinizin nasıl seyrettiğini kaydetmektir. Düzeltmeden 3-4 saat sonra hedefe ulaşıyorsanız ISF'niz uygun demektir; sürekli düşük ya da yüksek kalıyorsanız değeriniz gözden geçirilmelidir. Bu örüntüleri görmek için düzenli veri şarttır.

← Tüm makalelere dön